Ông Hoàng Vĩnh San: Cựu hoàng được vinh danh trên đất Pháp.

     Hoàng Đế Duy Tân, tên húy là Nguyễn Phúc Vĩnh San, được đưa lên ngôi vua khi vừa mới 7 tuổi. Dù tuổi đời còn nhỏ, ông luôn tỏ thái độ bất hợp tác vói Pháp. Sau khi kế hoạch khởi nghĩa chống Pháp thất bại, ông bị bắt và lưu đày đến đảo La Reunion cùng vua cha.

vua Duy Tân
Hoàng Đế Duy Tân

     Cuộc đời của vị vua yêu nước trong những năm ngồi trên ngai vàng được sử sách nhắc đến nhiều và hầu như ai cũng đều biết rõ. Nhưng cuôc đời của cựu hoàng không chỉ có vậy.

     Có thể chia cuộc đời của ông Hoàng Vĩnh San làm 3 giai đoạn: Giai đoạn làm vua và chống Pháp ở Huế, đã được lịch sử ghi nhận và ghi chép trong sử sách; Giai đoạn lưu đày và tham gia kháng chiến ở La Reunion; Giai đoạn tham gia quân đội Pháp  và ý định trở về quê hương làm Quốc trưởng lúc cuối đời. Bài viết này sẽ lược qua giai đoạn ông sống lưu đày ở La Reunion ít được sử sách nhắc đến, những đóng góp to lớn của ông cho công cuộc giải phóng La Union và cho nước Pháp tự do bình đẳng bác ái.

     Ngày 3 tháng 11 năm 1916, gia đình vua Thành Thái và Duy Tân lên tàu Guadiana ở Cap Saint-Jacques (Vũng Tàu). Đến ngày 20 tháng 11 họ tới bến Pointe de Galets đảo La Réunion lúc 7 giờ rưỡi sáng. Tại đây, từ chối một biệt thự sang trọng người Pháp dành cho, gia đình cựu hoàng sống trong một căn nhà thuê lại một người dân ở thành phố Saint-Denis. Ông sống giản dị trong căn nhà nhỏ, ăn mặc và sinh hoạt cũng giản dị như bao người dân bình thường khác ở đảo. 

Đài tưởng niệm ở công viên mang tên ông hoàng Vĩnh San
Đài tưởng niệm ở công viên mang tên ông hoàng Vĩnh San. Ảnh ST

     Sau thời gian đầu sống cùng gia đình nơi lưu đày, cuộc sống kham khổ và bất bình với vua cha, ông bắt đấu sống một mình nơi đất khách. Ông ghi danh học vô tuyến điện rồi sau đó mở một tiệm Radio – Laboratoire để mưu sinh. Cùng lúc, ông thi đỗ tú tài và học thêm sinh ngữ, luật học. Ông ít giao thiệp với người Pháp, chỉ giao du với một nhóm bạn bè. Ông thích trèo núi, đi câu và trò chuyện với người bản xứ. Ông cũng thích nghe nhạc, học chơi đàn vĩ cầm. Ngoài ra ông còn học cưỡi ngựa đánh kiếm. Ông thông thạo tiếng Anh và Tây Ban Nha. Nói chung, ông là một người khá tò mò, thích học hỏi những thứ mới mẻ và xuất sắc trong nhiều lĩnh vực.

     Say mê văn chương Pháp, ông đọc rất nhiều sách, viết nhiều bài và thơ đăng trên các tờ báo Le Peuple (Dân chúng), Le Progrès (Tiến bộ) với bút danh Georges Dry. Ông thích viết loại văn xuôi thơ mộng. Trong bài Tiếng nói của vạn vật, ông bắt đầu với những câu : “Tôi thích tiếng thì thầm của cơn gió nhẹ khi nó hát hay khóc trong các cành cây. Tôi thích những lời tâm sự du dương của gió với cây trong rừng, với sóng dưới biển, với sao trên trời. Nhưng hơn nữa, ru ngủ tôi, làm tôi say mê, khoái trá là tiếng gọi của đại dương, lời rên rỉ vạn năng vang lên trong cảnh đêm im lặng như một bài tụng ca vô tận…” Rồi ông kết luận : “Tiến lên Thượng đế, đấy là mục đích đời bạn và của mọi đời sống khác, bạn nên học yêu thuơng, đấy là bí quyết của hạnh phúc, bạn nên học đau khổ, đấy là bí quyết của sự thanh lọc, của cuộc tiến lên ánh sáng, đau khổ là chị em của vui sướng, hai mặt giữ thăng bằng, bổ sung nhau và tô điểm nhau. Bạn nên học tự biết mình và chế ngự những sức mạnh tiềm tàng và ẩn kín. Từ đấy, bạn khám phá ra bí mật của Vũ trụ và những quyền lực đã chi phối. Sự huy hoàng của sự nghiệp thần thánh së tiết lộ ra ngay trong lòng bạn và trong mọi mặt”. Trong bài Variations sur une lyre brisée (Những biến tấu của một cây đàn lia gãy vỡ) được Giải nhất văn chương của Viện Hàn lâm Khoa học và Văn chương La Réunion (1924), ông tâm tình : “Ở một vài đầu óc, nếp cũ hoài nghi, thói quen mỉa mai ngay cả chính mình, làm khó mọi chi phối xúc cảm. Trong cuộc phòng vệ có đạo đức, hoài nghi là mang một vỏ sắt, mỉa mai là vận dụng một cái khiên. Nhưng ta không thể luôn được bảo vệ; đến một lúc, khi ta tưởng được an toàn, khi ta lột bỏ áo giáp mà ta đã kiên cường chịu đựng với một nụ cười, đấy là khi ta rất nhạy cảm với một vết châm cũng như với một cái vuốt dù nhỏ nhẹ”.

Đại lộ ông hoàng Vĩnh San
Bảng tên Đại lộ ông hoàng Vĩnh San ở Saint Denis, La Reunion.

     Nhờ tinh thông trong ngành vô tuyến điện bằng tự học, ông viết nhiều bài kỹ thuật trong các báo chuyên môn và tiếp xúc với nhiều chuyên viên vô tuyến nghiệp dư các nước khác qua tín hiệu FR8VX. Ngay chính quyền địa phương cũng cậy ông dựng một đài thu-phát cho đảo. Nhờ có máy mạnh, ông đã bắt được những đài quốc tế, từ Delhi, Sài Gòn qua Tokyo, Melbourne, ngay cả những đài bên Mỹ. Ngày 18 tháng 6 năm 1940, ông nghe được lời kêu gọi của Tướng De Gaulle ở đài BBC trong chương trình Tiếng nói của nước Pháp. Lập tức ông nối liên lạc với nước Pháp Tự do và kiếm cách chuyển tin cho quân đội Pháp chưa đến đảo. Nhờ ông mà nhóm người kháng chiến ở đảo theo dõi được diễn biến của cuộc thế chiến thứ hai và nhất là những bước tiến của quân Đồng Minh. Ông trở thành linh hồn cûa nhóm kháng chiến ở đảo. Sau ngày giải phóng, chính phủ nước Pháp Tự do, qua đề nghị của ông Capagorry, Thống đốc mới, không quên công lao của ông và đã tặng thưởng ông Huy chương Kháng chiến với phù hiệu. Trong thư cám ơn Tướng De Gaulle, ông hoàng viết : “Khi tiếp nhận tôi trong số những người, tháng 6 năm 1940, không chấp nhận nước Pháp bi hạ thấp vì thua một trận, ông đã làm vinh dự tôi, buộc tôi gắn bó nhiều hơn nữa, nếu có thể, với lời mà tôi thề từ lâu phụng sự một Tổ quốc đã thừa kế cho tôi một gia sản tinh thần “.

     Ngày 28 tháng 11 năm 1942, khi chiếc khu trục hạm Léopard dưới quyền của ông thuyền trưởng Richard cập bến Saint-Denis mang cờ Croix de la Lorraine, ông tình nguyện nhập ngũ và ông phó thuyền trưởng Baraquin thấy ông có nhiều kiến thức về vô tuyến điện, nhận ngay ông làm hạ sĩ vô tuyến trong một thời gian ba tháng. Vài ngày sau, khi tàu rời bến, ông đã bận đồ thủy thủ rời đảo La Réunion, chấm dứt 26 năm biệt xứ và mở một trang sử mới cho đời ông.

Cầu ông hoàng Vĩnh San.
Cây cầu mang tên ông hoàng Vĩnh San ở thủ đô Saint Denis của La Reunion. Ảnh ST

     Ông tử nạn vào ngày 24 tháng 12 năm 1945 khi đang bay từ Pháp về thăm gia đình ở La reunion. Để tưởng nhớ công lao đóng góp về văn hóa nghệ thuật cũng như công cuộc giải phóng La Reunion của ông, chính quyền đô thành Saint Denis, La Reunion (thuộc Pháp) đã đặt tên một đại lộ, một cây cầu và một công viên tưởng niệm mang tên ông, ông hoàng Vĩnh San.

Những bài viết bạn có thể sẽ quan tâm...

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *