Công nữ Ngọc Khoa: Nước non ngàn dặm mà ra đi…

     Chắc hẳn chúng ta ai cũng đã từng nghe về cuộc hôn nhân lịch sử giữa công chúa Huyền Trân và vua Champa Chế Mân. Cuộc hôn nhân mở đầu cho công cuộc mở rộng bờ cõi về phía Nam của nước Việt. Cuộc hôn nhân nổi tiếng đến nổi được đưa vào thi ca dân gian. Nhưng còn có một cuộc hôn nhân lịch sử khác, cũng giữa một công chúa Việt Nam và vua Champa, đánh dấu bước đầu cho sự diệt vong của Champa. Đó là cuộc hôn nhân giữa Công nữ Ngọc Khoa và vua Champa Po Rome mà hầu như sử Việt ít nhắc đến.

Po Rome
Phù điêu thờ vua Po Rome ở trong tháp Po Rome. Ảnh ST

     Ở Ninh Thuận có tháp thờ vua Po Rome (được phong thần sau khi mất) và người vợ đã nhảy vào lửa thiêu cùng với chồng. Đây có lẽ là khu tháp Champa được xây gần như sau cùng, và cũng gần như là ngôi tháp thờ một vị vua Champa duy nhất còn lại và hiện người Champa vẫn tổ chức thờ cúng hàng năm.
     Thuở thiếu thời ông là một kẻ du mục chăn dê cho nhà vua, sau cưới con gái vua và được nối ngôi (Đó, chúng ta không thể chọn bố mẹ sinh ra mình, nhưng hoàn toàn có quyền chọn đúng bố mẹ vợ :D). Trong sử sách Champa, ông được người Champa nhắc đến như một vị vua hiền lành, thương dân, kiến tạo thủy lợi nên rất được dân chúng tôn kính và biết ơn. Po Rome còn được lịch sử ghi nhận là người rất chú trọng trong việc phát triển kinh tế, quân sự và ngoại giao. Ông còn dung hợp được 2 tông giáo chính Bà La Môn và Hồi Giáo để hình thành nên tập tục Chăm Avar Ahier thắt chặt tình đoàn kết dân tộc.

Công nữ Ngọc Khoa
Ảnh minh họa Công nữ Ngọc Khoa. Ảnh ST

     Người vợ thứ ba của ông là một công chúa Việt (kết hôn lúc ông trên dưới năm mươi, còn công nữ Ngọc Khoa chỉ mới vừa quá mười tám trăng tròn). Sử Việt gần như không nhắc đến bà cũng như cuộc hôn nhân này nhưng trong truyền thuyết, ca dao tục ngữ và sử Champa thì nhắc rất nhiều đến bà. Họ có ý trách cứ, cho rằng chính bà là nguyên nhân dẫn đến việc đất nước Champa sụp đổ. Truyền thuyết kể rằng, vì mê nhan sắc tuyệt trần của bà, vị vua đã tự tay chặt đi cây thần của đất nước Champa chỉ để mong bà khỏi bệnh. Cây thần là biểu tượng thiêng liêng của đất nước, nên cây chết thì đất nước cũng sụp đổ.

     Dĩ nhiên đó chỉ là truyền thuyết để biện minh cho sự sụp đổ của đất nước theo màu sắc huyền bí. Theo lịch sử ghi lại thì sau khi vua Po Rome mất thì em trai ông nối ngôi đem quân ra đánh chiếm lại vùng đất Phú Yên thì bị chúa Nguyễn đánh bại và mất luôn vùng đất Khánh Hòa và bắc Ninh Thuận ngày nay. Champa lúc đó chỉ còn lại vùng đất Bình Thuận và Ninh Thuận. Tiếp sau đó chúa Nguyễn xóa sổ tên Champa đặt trấn Thuận Thành để bảo hộ nước Champa và phủ Bình Thuận (ở vùng đất Ninh Thuận, Bình Thuận ngày nay) để người Việt đến sinh sống chung với dân Champa. Vương quốc Champa từ đó mất hoàn toàn quyền tự chủ cho đến khi vong quốc. Vua Champa từ đó phải được người Việt phê chuẩn và phong chức tướng.

     Cuộc hôn nhân của công Nữ Ngọc Khoa với vua Champa không được sử sách Việt nhắc đến như cuộc hôn nhân giữa công chúa Huyền Trân với vua Chế Mân, cũng không được tặng 2 châu Ô, Lý nhưng đó là cuộc hôn nhân đem lại lợi ích to lớn cho dân tộc Việt. Nhờ cuộc hôn nhân đó mà chúa Nguyễn tạm yên với mặt nam để dồn toàn lực chiến với chúa Trịnh ở phương bắc trước khi chiếm hoàn toàn phần đất còn lại của Champa.

Ghi chú:

  1. Tiêu đề của bài là tên bài hát nổi tiếng của nhạc sĩ Phạm Duy nói về chuyện công chúa Huyền Trân về làm dâu xứ hời.
  2. Công nữ Ngọc Khoa là con gái thứ của chúa Nguyễn Phúc Nguyên. Do không được sử Việt nhắc đến nhiều, và dựa vào sử Champa nên từng có sự nhầm lẫn về các công nữ xuất ngoại (Ngọc Vạn, Ngọc Khoa và Ngọc Hoa) của chúa Nguyễn Phúc Nguyên.

Những bài viết bạn có thể sẽ quan tâm...

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *